Introductie
Voor deze kwestie kreeg ik een berichtje van een gemeentelijk ambtenaar: “Peter”. Hij had laatst om de regels heen iets ‘geregeld’. Hiervoor werd hij op het matje geroepen: ”Dit was niet de bedoeling! Op deze wijze was het hek van de dam. Het werd nog net geen formele waarschuwing, maar toch…. Hier volgt zijn verhaal, geanonimiseerd
Situatiebeschrijving
“In het gemeentehuis schuift een oudere vrouw langzaam aan bij mijn balie. Ze is alleen, haar man is vorig jaar overleden, haar benen willen niet meer mee zoals vroeger. Ze vraagt om verlenging van haar scootmobiel via de Wmo. Maar de aanvraag is te laat.
De regel zegt: “Te laat is te laat.” Geen uitzonderingen, geen discretionaire ruimte. Ik kijk naar haar dossier en zie tegelijk de mens voor mij. Deze twee blikken streven bij mij om voorrang: Wat doe ik als het systeem gelijk heeft, maar het hart protesteert? Ik werkte om de regels heen wat mij bijna een formele waarschuwing opleverde. Kan dit niet anders?”
De Kwestie
Wanneer mag of moet je als professional afwijken van de regels om recht te doen aan de mens?
Mijn Antwoord
Soms is het antwoord niet te vinden in het handboek, maar in je geweten. Regels zijn gemaakt om rechtvaardigheid te borgen, maar ze zijn nooit bedoeld om menselijkheid uit te sluiten. Wie werkt in de publieke sector, weet: een systeem dat geen uitzonderingen toelaat, verliest vroeg of laat zijn geloofwaardigheid. Afwijken is dan geen willekeur, maar verantwoordelijkheid — een bewuste keuze om trouw te blijven aan het doel van de regel, niet slechts aan de letter.
Peter vertelde me niet HOE hij om de regels heeft gewerkt en het uiteindelijk heeft opgelost, maar hij had in dit voorbeeld, wellicht, kunnen besluiten een tijdelijke leen-scootmobiel te regelen. Dat handelt niet tegen de wet, maar vóór de bedoeling ervan: Meedoen mogelijk maken! Menselijkheid is geen zwaktebod, het is professioneel vakmanschap en dat is vaak maatwerk!
Advies
Soepelheid is geen schending van regels, maar juist hun voltooiing. Het vraagt moed om binnen het systeem ruimte te maken voor de mens – niet door het protocol te negeren, maar door het juist te interpreteren. De regel is het kader, de mens de maat. Wie beiden vasthoudt, werkt niet tegen, maar voor rechtvaardigheid.